Rapport Adviescommissie: effecten luchtruimherziening moeten beter in beeld gebracht worden
De Adviescommissie uitvoering Programma Luchtruimherziening publiceerde dinsdag 18 november haar rapport over de nieuwe indeling van het Nederlandse luchtruim (1). Het rapport bevestigt dat de effecten van de luchtruimherziening op omwonenden onvoldoende in beeld zijn gebracht, en dat de herziening geen verbetering oplevert voor de leefomgeving, het milieu en klimaat.
Overlast verschuift en duidelijkheid ontbreekt
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat werkt al jaren aan een nieuwe indeling van het Nederlandse luchtruim (2). Het programma bestaat uit twee onderdelen: de Nieuwe Indeling en Hoger Naderen. Het Schetsontwerp van de nieuwe indeling, uitgebracht op 21 februari 2025, creëert extra ruimte voor een militair F-35-oefengebied in Noord-Nederland en drukt daarvoor de aan- en uitvliegroutes van Schiphol naar het zuiden. Afgelopen maanden was een Adviescommissie met experts aangesteld die als opdracht had om de nut en noodzaak van de luchtruimherziening te beoordelen. Een belangrijke constatering is dat de gevolgen van de herziening voor de leefomgeving niet goed genoeg in beeld zijn gebracht voor besluitvorming. Ook bevestigt de commissie dat de oorspronkelijke doelstelling om de uitstoot van CO2 en stikstof te reduceren door korter te vliegen niet wordt gehaald.
Nieuwe vaste routes in tientallen gemeenten
Nieuwe vaste routes, die nog niet zijn aangewezen, zullen voor verschuivingen van overlast en verstoring zorgen. In een straal van circa 50 kilometer rond Schiphol krijgen veel gemeenten nieuwe vaste vliegroutes over hun hoofd, wat daar tot nieuwe, permanente hinder leidt. Of het programma Hoger Naderen (in treintjes achter elkaar steiler aanvliegen) de overlast daarna daadwerkelijk zal verminderen, is volgens de commissie volledig onzeker. Woordvoerder Peter van Thienen van Stichting S4R: ’Wij schatten in dat bewoners onder deze geconcentreerde routes veel meer overlast gaan ervaren. ‘De commissie benadrukt ook dat niet alleen geluidspieken, maar ook het aantal overvliegende toestellen – de “geluidsdeken” – een zelfstandige bron van overlast vormt. Dit is een cruciaal inzicht voor het debat in de politiek over vaste vliegroutes.
Effecten onvoldoende in beeld en Lelystad Airport
De nieuwe indeling maakt groei van 10.000 naar 45.000 civiele vliegbewegingen op Lelystad Airport mogelijk bij eventuele opening, stelt de commissie. De besluitvorming over opening staat los van die over de luchtruimherziening en wordt voor het eind van het jaar verwacht. De commissie beveelt aan om effecten van emissies en geluid voor gehele luchtruimherziening op de leefomgeving goed in beeld te brengen voorafgaand aan besluitvorming, en ook voor Lelystad Airport voorafgaand aan opening. Beide zijn nog niet of niet voldoende gedaan.
Lage vlieghoogtes mogelijk en ontbrekende MKBA
De commissie gaat niet in op het ontbreken van een onderbouwing voor de hoogtegrens van 1.828 meter in het luchtruim. Boven deze grens mogen vliegtuigen dwars over woonkernen en natuurgebieden heen vliegen, terwijl vluchten op die hoogte nog steeds veel overlast veroorzaken. ‘Het is daarnaast onbegrijpelijk dat de commissie niets zegt over de noodzaak van een Maatschappelijke Kosten-Batenanalyse van de luchtruimherziening’ aldus van Thienen. De noodzaak hiervan is eerder onder de aandacht gebracht van de minister en de commissie. Dat er geen MKBA wordt uitgevoerd, is in strijd met de verplichting om een MBKA uit te voeren bij grote projecten die de toekomst van een gebied bepalen (3). De commissie weerspreekt dit niet, maar laat het punt onbenoemd.
Goede aanbevelingen en nog veel onzeker
Stichting S4R: voor een luchtvaart die ons past nam deel aan de klankbordgroep die de Adviescommissie van input heeft voorzien. Stichting S4R ziet waarde in de conclusies en aanbevelingen van de commissie, maar stelt ook vast dat belangrijke onderwerpen voor burgers en gemeenten zoals een MKBA en lage vlieghoogtes niet zijn beoordeeld. En - op expliciet verzoek van de minister- bleef de onderliggende oorzaak van geluidshinder, uitstoot en gezondheidseffecten (4), namelijk het veel te grote aantal vliegbewegingen voor de behoeften van ons land, onbesproken.
Link naar documenten Adviescomissie en Luchtruimherziening:
(1) Rapport adviescommissie uitvoering programma Luchtruimherziening | Tweede Kamer der Staten-Generaal
(2) https://www.luchtvaartindetoekomst.nl/documenten/2025/02/21/schetsontwerp-nieuwe-luchtruimindeling
(3) https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/ruimtelijke-ordening-en-gebiedsontwikkeling/vraag-en-antwoord/wanneer-kan-ik-een-maatschappelijke-kosten-batenanalyse-mkba-inzetten